r e k l a m a

Piękne góry, nasze góry

Joanna Janik 28-08-2008, ostatnia aktualizacja 28-08-2008 20:16

Od zawsze fascynowały ludzi swoim pięknem, potęgą i tajemniczością. Mowa oczywiście o... górach. Ich majestat oczarowuje, piękno oszałamia, cisza uspokaja, niedostępność stanowi wyzwanie, a ryzyko wyzwala wszelkie emocje.

Zanim jednak wyruszymy z plecakiem na górski szlak, warto poznać ich różnorodność, zaczynając od Gór Izerskich na zachodzie, poprzez Bieszczady na wschodzie, sędziwe i łagodne Góry Świętokrzyskich, na niebosiężnych Tatrach kończąc.

W polskich górach są jeszcze miejsca nietknięte przez cywilizację, w których słowo „naturalny“ nabiera właściwego znaczenia. Są też miejsca, gdzie można spotkać tak niezwykłe bogactwo flory i fauny, że bezwzględnie wymaga ono ochrony przed zniszczeniem. Ale po kolei.

Tatry

Nazywane Perłą Karpat Tatry są jedynymi górami w Polsce o charakterze alpejskim. Jest to najwyższa grupa górska całych Karpat, co więcej – najwyższe gniazdo górskie na obszarze od Alp po Kaukaz. Tatry ciągną się na długości około 52 km i szerokości do 17 km, a 22 proc. ich powierzchni należy do Polski. Najwyższym szczytem jest leżący po słowackiej stronie Gerlach (2655 m n.p.m.), w części polskiej – Rysy (2499 m n.p.m.). Wydziela się Tatry Zachodnie i Tatry Wschodnie, do których należą Tatry Wysokie i Tatry Bielskie (całkowicie na Słowacji).

Tatry zostały sfałdowane w orogenezie alpejskiej i pod względem budowy geologicznej są niezwykle skomplikowane. Trzon krystaliczny stanowią granity, z których zbudowane są głównie Tatry Wysokie i część Tatr Zachodnich. Pozostałe skały, z których zbudowane są nasze najwyższe góry, to skały osadowe. Dzisiejszą rzeźbę Tatry zawdzięczają lodowcom. Obecnie trzy w miarę trwałe lodowczyki znajdują się pod Łomnicą, w Kotle Mięguszowieckim i w Śnieżnej Dolinie. Dla ochrony unikatowej przyrody i krajobrazu utworzono w 1937 r. Tatrzański Park Narodowy.

Beskidy

Kolejne są Beskidy. To góry leżące w północnej części Karpat i ciągnące się na długości ok. 600 km oraz szerokości 50 km. Dzielą się na: Beskidy Zachodnie (Babia Góra 1723 m n.p.m.), Beskidy Środkowe (Busow 1002 m n.p.m.), Beskidy Wschodnie (Howerla 2061 m n.p.m.).

Góry te, zbudowane głównie z miękkich skał osadowych, tworzą kopulaste szczyty i łagodne stoki górskie. Wokół licznie występujących źródeł mineralnych rozwinęły się miejscowości uzdrowiskowe (m.in. Krynica, Szczawnica, Rabka) i ośrodki sportów zimowych (m.in. Wisła, Szczyrk).Bieszczady z kolei stanowią pasmo leżące we wschodniej części Beskidów. Rozciągają się one od Przełęczy Łupkowskiej na zachodzie, po dolinę rzeki Świcy na wschodzie.

Najwyższym szczytem jest wznoszący się na Ukrainie Stoj (1677 m n.p.m.), w części polskiej – Tarnica (1348 m n.p.m.). Bieszczady są zbudowane z tworów fliszowych i mają charakterystyczną „rzeźbę rusztową“. Góry te są porośnięte lasami bukowymi i bukowo-jodłowymi, w górnych partiach występują łąki górskie (połoniny), natomiast w partiach szczytowych zdarzają się skałki i rumowiska skalne. Bardzo słabo zaludnione Bieszczady przyciągają wędrowców pięknem krajobrazu i mało skażonym środowiskiem naturalnym. Dla ochrony przyrody utworzono w 1973 r. Bieszczadzki Park Narodowy.

Karpaty

Natomiast w paśmie Karpat leżą niewielkie Pieniny będące częścią Pienińskiego Pasa Skałkowego. Rozciągają się pomiędzy Czorsztynem a Krościenkiem na długości ok. 10 km i szerokości do 4 km. Najwyższym szczytem są Trzy Korony – 982 m n.p.m. Pieniny zbudowane są z wapieni jurajskich i kredowych, występuje tu wielka różnorodność form morfologicznych. Na ich obszarze utworzono Pieniński Park Narodowy. Przedłużeniem Pienin są wyższe, ale mniej urozmaicone Małe Pieniny (z Wysokimi Skałkami).

Góry Świętokrzyskie

To jedne z najstarszych gór w Polsce. Są najwyższą częścią Wyżyny Środkowomałopolskiej. Najwyższym szczytem jest Łysica (612 m n.p.m.). Góry te zostały wypiętrzone ok. pół miliarda lat temu i składają się z szeregu pasm zbudowanych z kwarcytów, wapieni, dolomitów, piaskowców, łupków i zlepieńców. Centralną część masywu zajmuje pasmo Łysogór (z Łysicą).

Inne ważniejsze pasma to: Masłowskie (473 m n.p.m.), Jeleniowskie (553 m n.p.m.), Dymińskie (406 m n.p.m.), Chęcińskie (367 m n.p.m.).Nazwa gór pochodzi od klasztoru św. Krzyża na Łysej Górze. W środkowej części utworzony został Świętokrzyski Park Narodowy. Ostatnio Góry Świętokrzyskie zdobywają sławę jako polski Park Jurajski – paleontolodzy znajdują tu ślady bytowania dinozaurów.

Sudety

Jest to system gór zrębowych, ciągnący się od Bramy Morawskiej na południowym wschodzie, po dolinę Łaby na północnym zachodzie, na długości ok. 300 km i szerokości 40 – 70 km. Najwyższym szczytem Sudetów jest Śnieżka (1602 m n.p.m.) leżąca w Karkonoszach. Wypiętrzenie tego pasma górskiego miało charakter blokowy, stąd tak wielka rozmaitość różnowiekowych skał występujących na tym obszarze.

W granicach Polski wyróżnia się: w Sudetach Zachodnich– Góry Izerskie, Góry Kaczawskie, Kotlinę Jeleniogórską, Karkonosze, Rudawy Sanowickie; w Sudetach Środkowych – Bramę Lubawską, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Sowie, Góry Bardzkie, Obniżenie Nowej Rudy, Obniżenie Broumowskie, Góry Stołowe (tzw. Hejszowina), Pogórze Orlickie, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Kotlinę Kłodzką; w Sudetach Wschodnich – Góry Złote, Grupę Śnieżnika, Góry Opawskie.

Zakopane

Pierwsze dokumenty wzmiankujące o Zakopanem pochodzą z XVII w. i mówią o polanie Zakopiska. Dalsze jego dzieje związane są z rozwojem hutnictwa i górnictwa, a później lecznictwa oraz turystyki. Prawa miejskie otrzymało w 1933 r. Jest to najwyżej położone miasto w Polsce, u stóp Tatr, w kotlinie pomiędzy nimi a grzbietem Gubałówki.

Zakopane i Tatry fascynowały zawsze. W okresie Młodej Polski Zakopane było najsłynniejszym ośrodkiem leczniczym i wypoczynkowym kraju, zimową i letnią stolicą Polski. Przyjazdy tutaj były obowiązkiem. Pod Giewontem spotykała się artystyczna cyganeria. Dla wielu jej członków było to miejsce stałego pobytu i tworzenia. Jedną z najważniejszych postaci tamtych lat, związaną nierozerwalnie z Zakopanem, był Stanisław Ignacy Witkiewicz.

Najsłynniejszą ulicą Zakopanego są oczywiście Krupówki. Po niej spacerują ludzie z całego świata. Ulica ciągnie się na długości około 1100 m. Nazwę przejęła od położonej w jej głównej części polany Krupówki, należącej do rodziny Krupowskich lub Krupów. W połowie XIX wieku ulica ta była wąską ścieżką łączącą zakopiańskie Nawsie przy ulicy Kościeliskiej z Kuźnicami, biegnąc w dolnej części wśród rozproszonych zabudowań, w środkowej przez łąki i bagna, a w górnej przez pierwotny las. Jako trakt łączący kuźnicką hutę z kościołem przy ul. Kościeliskiej ścieżka była coraz bardziej uczęszczana, aż wreszcie około 1870 roku nabrała charakteru ulicy. Wtedy to właśnie wzniesiono pierwsze domy. Ich nazwa pojawiła się z początkiem lat 80. ubiegłego wieku.

Góralskie osadnictwo przy Krupówkach sięgało w owym czasie jedynie do miejsca, gdzie stał dom Kuby Gąsienicy-Kołodzieja (nieco powyżej dzisiejszej poczty). W tym najbardziej na południe wysuniętym punkcie wsi u progu lat 70. XIX w. zatrzymywali się letnicy.

Dzisiejsze Krupówki zaczynają się u podnóża kolei na Gubałówkę i ciągną ponad kilometrowym deptakiem na południe. Są przedłużeniem ulicy Zamoyskiego. Wzdłuż nich znajduje się wiele sklepów, restauracji, poczta oraz bardziej rozpoznawalne: Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, hotele Litwor, Orbis-Giewont, Gromada-Gazda, Sabała, siedziba zarządu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Linowe sp. z o.o., neoromański kościół parafialny pw. Świętej Rodziny na Krupówkach.Można tam skorzystać z takich atrakcji jak przejażdżka dorożką, zdjęcie z misiem, itd. W połowie Krupówek rozciąga się wspaniały widok na Giewont.

Życie Warszawy